Fries in Gambia

Hotelbibliotheekje in Gambia. Inclusief een Fries boek.

Hotelbibliotheekje in Gambia. Inclusief een Fries boek.

Afgelopen week was ik in Gambia. Om precies te zijn was ik ‘a Duck tourist in Chape Point Hotel’.

Duck? Chape? Ja, zo klinkt het Gambiaanse Engels. ‘Dutch’, zouden wij zeggen, en ‘cape’. Ook sommige andere Engelse woorden waar je /tsj/ of /dzj/ zou verwachten, spreken ze uit met een /k/ (much, lodge), maar toch ook weer niet allemaal: beach klinkt als /bietsj/, cheap als /tsjiep/. Omgekeerd verandert, net als in cape, ook in sommige andere woorden een /k/ in een /tsj/, zoals keep. Maar in come of cool dan weer niet.

Als je een Nederlandse toerist bent, vind je dat raar. Maar een Zweeds toerist, en daar zijn er in Gambia veel van, vindt het denk ik veel minder gek (voorzover ze er acht op slaan, natuurlijk). In het Zweeds spreek je woorden als kejsare (‘keizer’) en kilometer zo ongeveer uit als /tsjaisere/ en /tsjilomiëter/. Een k voor een e of i klinkt dus doorgaans als /tsj/. En lang geleden, toen de inwoners van Italië het Latijn heel geleidelijk verbouwden tot Italiaans, zijn ook zij op zeker moment  sommige /k/-klanken als /tsj/ gaan uitspreken. Caesar, ooit /kesar/ of iets dergelijks, heet in het Italiaans Cesare ofwel /tsjezare/. Trouwens, ook Friezen en Engelsen hebben /k/’s in /tsj/’s veranderd, zoals in de woorden voor ‘kaas’, cheese en tsiis. En ik meen dat hetzelfde verschijnsel zich in Keltische en Slavische talen heeft voorgedaan. Het is dus niet zo buitenissig wat de Gambianen doen, en fonologisch makkelijk verklaarbaar. Het is alleen wat onhandig dat ze het doen in de vreemde taal die we gebruiken om elkaar te verstaan, want het komt de vloeiende gesprekken niet echt ten goede. Al went het wel natuurlijk.

In één opzicht gaan de Gambianen nog een stukje verder dan de Friezen en de meeste anderen die ik net heb genoemd. Ze hebben de neiging om elke /k/ die grenst aan een /e/- of /i/-achtige klank uit te spreken als /tsj/. Dus niet alleen wordt /kie/ tot /tsjie/, maar /iek/ wordt ook /ietsj/. Omgekeerd, als een /tsj/ grenst aan een /a/ of /o/ of /oe/ veranderen ze die juist in een /k/. Daarom dus klinkt Dutch als duck en lodge als lock. Ik durf niet te beweren dat ze er consequent in zijn, maar in ieder geval heb ik dit allemaal duidelijk en meermalen gehoord. Ik heb trouwens ook één keer iemand give horen uitspreken als /dzjif/, want een vergelijkbaar geval is.

Waarom doen ze dat? De verklaring lijkt voor de hand te liggen: ongetwijfeld doen ze dat ook in hun moedertaal, en dat is meestal Mandinka. Ongetwijfeld? Laat ik maar liever wel twijfelen, want in feite kan ik daar geen bevestiging voor vinden. In het taalgidsje dat ik heb gedownload staan volop woorden als cááboo (‘leeg’; de c staat voor /tsj/) en kéenoo ‘(ebbenhout’), terwijl je juist káaboo en céenoo zou verwachten. Ook voor de andere grote taal van Gambia, het Wolof, zie ik nergens aanwijzingen dat de sprekers de /k/ en de /tsj/ ervaren en behandelen als ‘eigenlijk hetzelfde’. Verdikkeme, ik vond het juist zo leuk gevonden.

Gelukkig lijken een aantal andere dingen die me opvielen inderdaad wel herleidbaar te zijn tot de lokale talen. In woorden als shop en ocean wordt de /sj/ uitgesproken als /s/ of /z/. En inderdaad, het Mandinka heeft zelf geen /sj/, dus hier wijken ze gewoon uit naar de dichtstbijzijnde klank. En in het geschreven Engels van Gambia valt op dat men aan het eind van een woord een /t/-klank na een medeklinker vaak weglaat: discoun, you’ve order. En inderdaad komen zulke medeklinkercombinaties in het Mandinka niet voor. Waarschijnlijk zeggen veel mensen dus ook /diskoun/ en /order/, maar dat is me dan weer niet opgevallen. Nog één dingetje: net als Nederlandstaligen maken Gambianen stemhebbende medeklinkers stemloos aan het eind van een woord, dus live wordt /lif/ en would wordt /woet/. O ja, en lodge, in Standaardengels /lodzj/, wordt hier /lotsj/ en vervolgens dus /lok/.

Maar waaróm ze van die /tsj/ een /k/ maken, dat snap ik dus niet. Iets met dialectverschillen? Het Mandinka hééft dialecten, en het taalgidsje baseert zich op dat van een ander gebied. Maar ja, vind daar maar eens informatie over.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in vreemde talen en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s