De stilste taal van Nederland (5)

route 66 logoTalen hebben soms merkwaardige manieren om getallen uit te spreken. Voor creaties als half-honderd (Bretons voor 50), vier-twintig-tien-negen (Frans voor 99) en eenvantwintig (Latijn voor 19) draaien ze hun hand niet om.

De Nederlandse Gebarentaal blijkt op dit punt een bijzonderheid te hebben waarvoor bij mijn weten geen enkele gesproken taal¹ een equivalent heeft. Van 22 tot en met 99 zitten namelijk de veelvouden van elf wezenlijk anders in elkaar dan de andere getallen tussen twintig en honderd.

Het telwoord voor 21, of beter gezegd het telgebaar voor 21, bestaat uit het gebaar voor één gevolgd door dat voor twintig. (NGT volgt dus de ietwat exotische Nederlandse volgorde.) Ook dat voor 22 begint met het twee-gebaar, maar de hand glijdt vervolgens niet naar het twintig-gebaar. In plaats daarvan behoudt de hand dezelfde vorm en beweegt een paar keer heen en weer. De andere veelvouden van elf volgen hetzelfde patroon: het tiental (20, 30, enzovoort) wordt niet met het gewone gebaar uitgedrukt, maar weergegeven door ‘schudden met de eenheid’ (2, 3, enzovoort). De beste weergave van het NGT-rijtje 21 tot 23 in gesproken Nederlands is daarom waarschijnlijk: eenentwintig, tweetwee, drieëntwintig.

Overigens ‘voelt’ deze verrassing ook weer niet onlogisch. Bij de meeste getallen van 21 tot 98 heb je ‘halverwege’, dat wil zeggen tussen het gebaar voor de eenheid en het gebaar voor het tiental, tijd om je handvorm aan te passen: sommige vingers strekken, andere vingers krommen. Bij de elfvouden is dat niet nodig, want je houdt precies dezelfde vingers gestrekt. Dus waarom zou je dan die glijbeweging maken? Natuurlijk, voor de analogie met de overige getallen, dat wel, en ik durf te wedden dat die elfvouden zich ooit, in NGT’s begindagen, keurig aan het standaardpatroon hebben gehouden. Maar net als onze spreekmond zijn ook onze spreekhanden liever lui dan moe. En zo heeft zich een efficiënter gebaar ontwikkeld.

Hè, was er nou maar een etymologisch NGT-woordenboek, dan kon ik nakijken of mijn vermoeden klopt. Maar ja.

*****

¹ Ik bedoel: geen enkele gesproken natúúrlijke taal. Kunsttalen zijn uiteraard zo vreemd als hun ontwerper. Als iemand me vertelt dat in Klingon alle woorden voor priemgetallen met een p moeten beginnen, geloof ik het meteen.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Nederlandse Gebarentaal en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s