Twee puntjes

Het onderstaande heb ik zojuist getwitterd vanaf mijn account @europesetalen.
Ik plaats dit soort serietjes van twaalf regelmatig, en reproduceer ze dan letterlijk hier op mijn blog.

1. De umlaut (ä, ö, ü) is ontstaan in het Duits, en wel uit ae, oe, ue: http://goo.gl/AVPsj  De spelling met e is ook nog steeds mogelijk.

2. Schrijver J. Grimm bedacht de naam umlaut (‘omklank’) voor de klankverschuiving die de puntjes weergeven. Zij kregen pas later die naam.

3. Andere talen namen de umlaut later over: Ests (ä ö ü), Fins (ä ö), Hongaars (ö ü), IJslands (ö), Turks (ö ü), Zweeds (ä ö).

4. Het Nederlands kent geen umlaut, behalve in leenwoorden (überhaupt, knäckebröd). Onze 2 puntjes zijn doorgaans trema’s: geënt, ruïne.

5. Een NLs trema geeft aan dat 2 klinkers niet als 1 geheel, maar elk apart uitgesproken moeten worden. Vergelijk eïs (muzieknoot) met eis.

6. Talen die dat ook zo doen: Catalaans (ruïna), Frans (naïve), Grieks (παϊδάκια). Welsh zet t trema juist op de 1e van de 2 letters: copïo.

7. In t Engels was t tot ±1940 gebruikelijk ‘reënact’ en ‘coöperate’ e.d. te schrijven. Nu doen weinigen dat nog maar.

8. In t Spaans is u stom in combinatie gu: guerra. Met trema klinkt de u wel: vergüenza. Catal. óók bij qü: qüestió. Frans: aigüe of aiguë.

9. Gevolg: waar wij ‘linguïst’ schrijven, spellen Spaans en Catalaans ‘lingüista’. Een subtiel verschil – voer voor taalkundigen…

10. Albanees en Luxemburgs hebben beide een ë (± ‘uh’). Of dit een trema of umlaut is, valt niet te zeggen, zeker voor Albanees niet.

11. Niet alleen Latijns en Grieks schrift hebben puntjes, maar ook t cyrillisch. Bijv. Russisch ё (= jo) en Oekraïens ї (=ji).

12. Vragen, opmerkingen, aanvullingen? Ik hoor ze graag. (Elders in de wereld kunnen ook op de n 2 puntjes staan. Maar ik doe Europa!)

Van broersdochters en plasticvaders

Het onderstaande heb ik gisteren getwitterd vanaf mijn account
@europesetalen. Ik plaats dit soort serietjes van twaalf regelmatig, en reproduceer ze dan letterlijk hier op mijn blog.

1. Onze taal mist woorden voor sommige familiebanden: ‘oom van moederskant’, ‘broers en zussen’, ‘oudere zus’. Andere talen hebben die wel.

2. Broers & zussen zijn siblings (Eng.), Geschwister (Du.), syskon (Zw.). Turks & Spaans gebruiken hiervoor ‘broers’ (kardeşler, hermanos).

3. Spaans doet dit consequent (Port. ook). Tíos: ‘ooms’ maar ook ‘oom en tante’, enz. Pools doet t met dziadkowie: ‘grootouders’ & ‘opa’s’.

4. Het Zweeds heeft n Ikea-achtig zelfbouwsysteem. Oom: morbror (moedersbroer), farbror. Oma: farmor, mormor. Brorsdotter, systerson, enz.

5. In het Turks is abla ‘oudere dochter’, ağabey ‘oudere zoon’. In het Hongaars bátya ‘oudere broer’, öcs ‘jongere broer’.

6. Het Franse belle-fille betekent niet alleen ‘schoondochter’ (t Nlse woord komt trouwens uit t Frans), maar ook ‘stiefdochter’.

7. Jonge Zweedstalige Finnen vervangen t voorvoegsel styv ‘stief’ door plast ‘plastic’: niet biologisch immers, maar kunstmatig aangebracht.

8. Het Bulgaars onderscheidt ooms van vaderskant (čičo) en van moederkant (vujčo). Trouwens, ook Fins, Turks, Roemeens en andere doen dit.

9. Én het Oudengels: alleen de oom van moederskant heette ‘eam’. Zou dat voor ons ‘oom’ dan ook gegolden hebben? Ik kan dat nergens vinden.

10. Neef en nicht hebben in onze taal 2 betekenissen. Nee, dan het Turks. Dat heeft juist 4 woorden voor volle neef en 4 voor volle nicht.

11. Amcaoğlu, amcakızı, teyzeoğlu, teyzekızı, halaoğlu, halakızı, dayıoğlu, dayıkızı: ‘zoon/dochter van broer/zus van vader/moeder’.

12. Vragen, opmerkingen, aanvullingen? Ik hoor ze graag. (Elders in de wereld zijn ‘familiewoordsystemen’ veel bonter. Maar ik doe Europa!)

Twaalf tweets: Indo-Europees (2)

Het onderstaande heb ik gisteren getwitterd vanaf mijn account @europesetalen.
Ik plaats dit soort serietjes van twaalf regelmatig, en reproduceer ze dan letterlijk hier op mijn blog.

1. Vorige week twitterde ik over de 3 grootste groepen van Indo-Europese talen. Vandaag: de 6 kleinste. (Uitgestorven groepen sla ik over.)

2. Klein is betrekkelijk. In *Europa* zijn de Slavische talen de grootste groep: 300 mln sprekers. Bijna de helft hiervan praat Russisch.

3. Pools & Oekraïens hebben beide tegen de 50 mln sprekers. De kleinste is Molisano, verwant aan Kroatisch, gesproken door 2500 Z-Italianen.

4. De Baltische groep heeft maar 2 leden: Lets en Litouws. Hier hoort *niet* ‘t Ests bij – familie van Fins. E&F zijn niet Indo-Europees.

5. Gesproken door maar 5 mln mensen, hebben de Baltische talen toch een sterke positie sinds Letland en Litouwen onafhankelijk zijn (1990).

6. De Keltische groep heeft 4 echt levende leden (Welsh, Bretons, Iers, Schots Gaelic). Enkel toegewijde hobbyisten kennen Cornisch of Manx.

7. Amper 1 mln mensen hebben een Keltische moedertaal. Doordat ze allemaal tweetalig zijn, is t voortbestaan van deze talen onzeker.

8. Albanees is één taal, maar bestaat uit twee dialecten die over en weer amper te verstaan zijn: Gegisch en Toskisch.

9. Armeens is de taal van Armenië, maar de meeste sprekers leven in de Arm. diaspora. De taal heeft een eigen schrift: http://goo.gl/U1vyE

10. In (pre-klassiek) Grieks werden 3500 jaar geleden Europa’s oudste teksten geschreven. Het schrift heet Lineair B. http://goo.gl/0v686 .

11. Vanaf de Griekse onafhankelijkheid (1830) woedde er een taalstrijd tussen ‘klassiek’ Katharevousa en volks Demotiki. In 1976 won t volk.

12. Vragen of opmerkingen over deze Indo-Europese talen? Laat maar horen! Ik kom erop terug.

Twaalf tweets: Indo-Europees (1)

Het onderstaande heb ik gisteren getwitterd vanaf mijn account @europesetalen.
Ik zal dit soort serietjes van twaalf de komende tijd vaker plaatsen, en hier op mijn blog letterlijk overnemen.

1 Nederlands is ’n Indo-Europese taal. Het stamt af van ‘n prehistorische taal: Proto-Indo-Europees (marketingtechnisch ’n rampzalige naam).

2 De Indo-Europese taalfamilie omvat 9 taalgroepen, met in totaal honderden leden (talen dus), die samen 3 miljard sprekers hebben.

3 De Indo-Iraanse groep is de grootste. Meer dan 1,2 miljard mensen spreekt Hindi, Urdu, Bengaals, Punjabi, Perzisch of een verwante taal.

4 Twee Indo-Iraanse talen worden al lange tijd in Europa gesproken. De grootste en bekendste daarvan is het Romani, de taal van de Roma.

5 De Romaanse groep is (wereldwijd) de op 1 na grootste, met 700 mln moedertaalsprekers: 1. Spaans 2. Portug. 3. Frans. 4. Ital. 5. Roemeens

6 De Romaanse talen stammen af van ‘t Latijn. De stad Roma ligt in de streek Latium, vandaar. De voetbalclub ‘Lazio Roma’ herinnert daaraan.

7 De Germaanse talen zijn de 3e groep, met zo’n 500 mln moedertaalsprekers. Engels heeft verreweg de meeste, plus nog veel 2e-taalsprekers.

8 Nummer twee is Duits, dan NLs. De 5 Noord-Germaanse talen (Deens, Noors, Zweeds, IJslands, Faerøers) hebben samen minder sprekers dan NLs.

9 Van de negen ‘officiële’ Germaanse talen in W-Europa is Fries (< ½ mln) niet de kleinste. Dat is Faerøers (< 100.000).*

10 Daarnaast zijn ook Jiddisch en Afrikaans Germaanse talen. En dan heb ik het nog niet over de streektalen, van Nedersaksisch tot Beiers.

11 Volgende week meer over de 6 andere groepen: Slavisch, Baltisch, Keltisch en de drie ‘groepen van één’, nl. Grieks, Albanees en Armeens.

12 Vragen of opmerkingen over ‘Indo-Europees’? Laat maar horen! Ik kom erop terug.

* Daarmee is Fries ook groter dan IJslands (320.000 sprekers), zoals Sybrand Grasdijk op Twitter terecht opmerkte.

De oudste taal van Europa

Het onderstaande heb ik gisteren getwitterd vanaf mijn account @europesetalen. Ik zal dit soort serietjes de komende tijd vaker plaatsen, en hier op mijn blog letterlijk overnemen.

1. Baskisch is de oudste taal van Europa. Of Welsh, of Litouws, of Grieks. Allemaal onzin. Een taal heeft geen leeftijd. Hoe zit dat dan?

2. Het Baskisch, of althans ‘n voorloper daarvan, werd in Baskenland en omstreken al gesproken vóór (misschien: lang voor) onze jaartelling.

3. Het Welsh, of althans een voorloper daarvan, werd in Groot-Brittannië al gesproken in de Romeinse tijd. Engels kwam pas in de 5e eeuw.

4. Het Litouws lijkt van alle huidige talen wrsl het meest op de Indo-Europese oertaal van ± 3700 v.Chr. Maar de verschillen zijn groot.

5. Grieks is de Eur. taal waarvan de oudste teksten zijn overgeleverd: ±1400 v.Chr. Andere talen bestonden wel, maar werden niet geschreven.

6. Dé oudste taal bestaat niet. Alle talen hebben zich ontwikkeld uit voorgangers. En we kunnen maar n paar duizend jaar ‘terugkijken’.

7. Vragen over ‘de oudste taal’? Opmerkingen? Laat maar horen. Ik kom erop terug.